Działania prozdrowotne w organizacji

Chcesz wdrożyć działania prozdrowotne w organizacji? A wiesz, czy ona jest na to gotowa?

Przełom roku dla większości firm to czas podsumowań, raportów, przeglądów skuteczności swoich działań itd. Bardzo dobrze, że są one realizowane, bo pokazują ewentualne rozbieżności między aktualną sytuacją a tą docelową. To z kolei powinno być powodem do szukania przyczyn takiego stanu rzeczy.

Nieudana inwestycja?

Być może zauważyłeś taką rozbieżność w kontekście wdrażania działań prozdrowotnych w Twojej organizacji? Dlaczego tak się stało? Przyczyn może być wiele. Od nietrafienia w preferencje i potrzeby pracowników, poprzez złe rozwiązania organizacyjne, a na budowaniu nierówności w zdrowiu kończąc. Ja chciałabym zwrócić uwagę na jedną z podstawowych kwestii i przy okazji zadać pytanie:
Czy Twoi pracownicy byli gotowi na wprowadzanie zmian w ich zachowaniu, ich stylu życia?
Żeby zwiększyć szansę na powodzenie nakładów poniesionych na działania prozdrowotne warto sprawdzić czy pracownicy są właśnie gotowi na wprowadzenie zmian. Jak to zrobić? Z pomocą przychodzi nam dorobek psychologii.

Transteoretyczny model zmian zachowania

Trans…co? W 1983 roku Prochaska J.O. i Di Clemente C.C. przedstawili transteoretyczny model zmian zachowania (TTMZ). Po przeanalizowaniu wszystkich skutecznych (udanych i trwałych) zmian, doszli oni do wniosku, że każda z nich podlega prawidłowościom. Na tej podstawie opisali oni 5 etapów zmiany zachowania człowieka. Kluczem do sukcesu jest zatem zorientowanie się, na jakim etapie zmian znajduje się dana osoba. Następnie należy podjąć odpowiednie działania właściwe, które są stricte ukierunkowane na cel oraz te, wspierające, które będą dodatkowo motywować do podjęcia zmian i ich trwałego utrzymania. To, co moim zdaniem jest najciekawsze oraz dające duże i realne nadzieje na sukces, jest fakt, że dopiero jego ostatnim etapem jest utrwalenie wdrażanych zmian w zachowaniu. Chodzi tutaj o stopniowe dążenie do zmian, takie, które nie wywróci życia pracowników i ich organizacji do góry nogami.

Wykorzystanie modelu TTMZ do wdrażania działań prozdrowotnych w pracy

Jeżeli chcemy wdrożyć działania prozdrowotne w pracy np. zwiększające aktywność fizyczną pracowników, warto wykorzystać powyższy model. Nie jest to niezbędne, ponieważ wiele działań można wdrażać „na czuja” i mogą one rzeczywiście okazać się skuteczne. Jednak w takim podejściu istnieje duże ryzyko niepowodzenia. TTMZ jest użytecznym narzędziem pozwalającym określić, na którym etapie znajdują się pracownicy naszej organizacji. Przenalizujmy wykorzystanie modelu TTMZ w praktyce:
Etap 1. Prekontemplacja (niegotowy)
Stan aktualny: Pracownicy nie postrzegają braku aktywności fizycznej, jako problemu. Nie widzą zależności między brakiem ruchu a występującymi u nich dolegliwościami. Bez działań wspierających, na tym etapie pracownicy nie podejmą żadnych działań w dającej się przewidzieć przyszłości. Propozycja rozwiązania: Działania edukacyjne informujące o zalecanym przez WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) dziennym wymiarze aktywności fizycznej poprzez wysyłanie cotygodniowych newsletterów edukacyjnych dla pracowników oraz wywieszenie na terenie zakładu pracy infografik informujących o korzyściach z aktywności fizycznej. Uwagi: Podjęcie właściwych działań prozdrowotnych na tym etapie bez dodatkowego wsparcia z zakresu zwiększania świadomości zdrowotnej (działania edukacyjne) ma niskie prawdopodobieństwo powodzenia i rentowności poniesionych koszów inwestycyjnych.
Etap 2. Kontemplacja (rozważanie zmiany)
Stan aktualny: Pracownicy zaczynają zdawać sobie sprawę z problemów zdrowotnych, jakie wiążą się z brakiem aktywności fizycznej np. bólami pleców, nadwagą, otyłością, chorobami układu krążenia itp. Ta świadomość stanowi dla nich punkt wyjścia do rozważenia plusów i minusów (różnego rodzaju kosztów) podjęcia się wprowadzania zmian. Mogą oni zastanawiać się np. czy są w stanie po pracy wygospodarować godzinę na spacer, a przy tym wywiązywać się z domowych obowiązków. Propozycja rozwiązania: Utrzymanie w dalszym ciągu działań z zakresu edukacji zdrowotnej (informowanie o zalecanej dawce ruchu i jego korzyściach) oraz wsparcie kadry zarządzającej i zachęcanie do zwiększenia codziennej dawki ruchu np. przypominanie o wstaniu od biurka min 1x/1 godzinę pracy, zaproponowanie omówienia projektu spacerując po holu zamiast siedząc w sali konferencyjnej itp. Uwagi: Na tym etapie warto wprowadzić już dwa rodzaje procesów wspierających zmianę – działania edukacyjne i wsparcie kadry zarządzającej.
Etap 3. Przygotowanie (jestem gotowy)
Stan aktualny: Pracownicy zaczynają małymi krokami dążyć do zmiany zachowania. Mają już ustalony cel i zaczynają go realizować np. poszukują najbliższego ich miejsca zamieszkania klubu fitness w celu uczęszczania na zajęcia sportowe oraz wybierają chodzenie schodami zamiast jeżdżenie windą w biurowcu (jeszcze nieregularnie). Propozycja rozwiązania: Utrzymanie dwóch poprzednich procesów wpierających (edukacja zdrowotna i wsparcie kadry zarządzającej) oraz wprowadzenie dodatkowych możliwości dla pracowników np. kart do obiektów sportowych, wynajęcie sali sportowej po godzinach pracy umożliwiające gry zespołowe, postawienie stojaka na rowery przy budynku pracy. Uwagi: Kadra zarządzająca lub osoby odpowiedzialne za takie działania powinny zwracać uwagę na sygnały dochodzące z wewnątrz organizacji np. słyszą w kuluarach, że pracownicy chwalą się między sobą podejmowaniem aktywności fizycznej i zwiększeniem dawki ruchu w czasie pracy i poza nią.
Etap 4. Działanie (podejmowanie pozytywnych zmian)
Stan aktualny: Pracownicy zaczynają z coraz większą regularnością i świadomością podejmować się zmian zachowań np. przyjeżdżają do pracy rowerem, robią regularne przerwy w pracy wstając od biurka, po pracy wychodzą na spacery z rodziną. Propozycja rozwiązania: Dalsze utrzymywanie edukacji i wsparcia oraz właściwe komunikowanie i informowanie o możliwościach skorzystania z dodatkowych benefitów sportowych. Na tym etapie warto wprowadzić nagradzanie i pozytywnie wzmacniać pracownika np. zadeklarowanie przez pracodawców przekazania na cele charytatywne 1zł za 100 wykonanych kroków lub zrobionych kilometrów na rowerze. Uwagi: Przy wdrażaniu działań prozdrowotnych nie powinno się dodatkowo generować nierówności w zdrowiu. Oznacza to, że nie można skupiać się tylko na osobach, które już się podjęły tych zmian i działają (np. jeżdżą do pracy rowerem), ale nadal budować świadomość wśród pracowników, którzy pozostali na wcześniejszych etapach zmian.
Etap 5. Utrzymanie (trwała pozytywna zmiana przez 6 miesięcy)
Stan aktualny: Pracownicy utrzymują w miarę stały i regularny zalecany przez WHO poziom aktywności fizycznej. Wiedzą, że taki stan rzeczy im służy i nie chcą wracać do starych nawyków. Czują się zdecydowanie lepiej, są bardziej produktywni w pacy i mniej chorują. Co więcej, czują, że podejmowanie tych zmian nie stanowi dla nich wysiłku. Regularnie wstają od biurka i komputera, aby rozruszać się w pracy. W czasie wolnym wybierają aktywne formy wypoczynku zamiast siedzenia przed telewizorem. Sami czują niedosyt, gdy zapewniają sobie zbyt mało ruchu. Propozycja rozwiązania: Utrzymywanie edukacji, wspierania, pozostawienie możliwości zwiększania aktywności fizycznej (np. wynajem sali sportowej), nagradzania oraz komunikowanie przez kadrę zarządzającą pełnej akceptacji i zadowolenia ze zmiany zachowań. Uwagi: Być może na tym etapie warto pozostawić procesy wspierające na tym samym poziomie i pozwolić, żeby pracownicy dalej trwali w swoich nowych prozdrowotnych nawykach bez dodatkowej stymulacji (w zależności od sytuacji). Natomiast większość uwagi przenieść na pracowników, którzy zostali na wcześniejszych etapach i na nowo podejmować działania wprowadzające ich po kolei na poszczególne etapy.

Człowiek się zmienia

Rozsiewając wszelkie wątpliwości – człowiek jest w stanie zmienić swoje zachowanie. Zmiana ta nie jest widoczna gołym okiem z dnia na dzień, ale każdego dnia podejmuje on małe kroki, które go zbliżają do celu. Zmiana ta wymaga cierpliwości obu stron – samego zainteresowanego i osób, które tej zmiany oczekują. Dobrze przeprowadzone działania prozdrowotne mają długofalowe efekty, na które warto czekać. Zatem, jeżeli jako organizacja chcesz prozdrowotnej zmiany swojego pracownika, przygotuj go do tego procesu i daj czas na jego realizację.